Sách lập trình cho trẻ em: 10 cuốn có thật, chọn theo tuổi
Nếu con 5–7 tuổi, hãy bắt đầu bằng sách truyện không cần máy như Hello Ruby. Con 8–11 tuổi hợp sách Scratch: Tự học lập trình Scratch của Bùi Việt Hà hoặc Tớ học lập trình – Làm quen với lập trình Scratch. Con từ khoảng 10 tuổi trở lên mới nên cầm sách Python như Em học Python hay Tớ học lập trình – Làm quen với Python. Dù chọn cuốn nào, sách chỉ là một nửa: con phải ngồi vào máy chạy thử từng ví dụ thì mới thật sự học được.
Chọn sách theo tuổi của con
Mọi cuốn dưới đây đều có thật, đang hoặc đã được bán ở Việt Nam. Chúng tôi đã kiểm tên sách, tác giả và nhà xuất bản trên trang của nhà xuất bản hoặc nhà sách lớn. Chúng tôi không ghi giá vì giá đổi liên tục.
| Tuổi của con | Nên đọc gì | Cần máy không |
|---|---|---|
| 5–8 tuổi | Hello Ruby (2 cuốn), Em học lập trình Scratch | Hello Ruby không cần máy |
| 8–11 tuổi | Tự học lập trình Scratch, Tớ học lập trình – Làm quen với lập trình Scratch, Lập trình với Scratch 3 | Cần máy tính hoặc máy tính bảng |
| 10–14 tuổi | Tớ học lập trình – Làm quen với Python, Em học Python | Cần máy tính để gõ code |
| THCS, THPT | Python cơ bản (Bùi Việt Hà), sách bài tập Python cho lớp 10–11 | Cần máy tính |
Bảng này là gợi ý. Con đọc chữ chưa trôi thì hãy lùi xuống một bậc, dù tuổi đã tới. Sách lập trình có rất nhiều chữ, và trẻ bỏ cuộc nhiều nhất vì đọc không nổi chứ không phải vì lập trình khó.
Sách học Scratch cho học sinh tiểu học
Scratch là cách bắt đầu hợp nhất cho trẻ tiểu học: con kéo thả các khối lệnh có màu, không phải gõ chữ, nên không vấp lỗi chính tả. Đây cũng là thứ con sẽ học trong môn Tin học lớp 4–5.
Tự học lập trình Scratch — Bùi Việt Hà
Đây là cuốn sách Scratch tiếng Việt quen thuộc nhất, bản in hiện nay do NXB Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản (tái bản 2023). Lời giới thiệu ghi Scratch thích hợp cho trẻ 6–14 tuổi. Sách đi từ làm quen giao diện, chuyển động, vẽ, âm thanh, tới biến, thuật toán và cuối cùng là tự thiết kế trò chơi hoàn chỉnh, kèm rất nhiều bài tập.
Hợp nhất với: con 9–12 tuổi đã học xong vài bài Scratch ở trường, hoặc bố mẹ muốn đọc trước để kèm con. Sách dày, nhiều chữ, nên với con 7–8 tuổi bố mẹ nên đọc cùng.
Tớ học lập trình – Làm quen với lập trình Scratch
Sách dịch từ bộ "Coding for Beginners" của nhà Usborne (Anh), tác giả Rosie Dickins, Jonathan Melmoth, Louie Stowell, do Nhã Nam phát hành. Khổ to, nhiều tranh, mỗi dự án đi từng bước: làm trò chơi, làm hoạt hình. Ít chữ hơn sách Bùi Việt Hà, hợp con 8–10 tuổi tự lật đọc.
Em học lập trình Scratch
Tác giả Matthew Highland, 1980 Books phát hành, NXB Dân Trí. Nhà sách giới thiệu cuốn này cho trẻ 6–8 tuổi, bố mẹ đọc cùng con: phần đầu làm quen máy tính và Scratch, phần sau làm các trò chơi nhỏ.
Lập trình với Scratch 3 (Hành trang cho tương lai)
Do Học viện VIETSTEM biên soạn, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Lời giới thiệu ghi rõ con cần biết dùng chuột và bàn phím, biết nhân chia; các khái niệm như số âm, trục tọa độ, số đo góc sẽ được giải thích thêm trong sách. Nghĩa là hợp con từ khoảng lớp 3–4 trở lên.
Sách học Python cho trẻ và học sinh
Python là ngôn ngữ con phải gõ chữ, gõ sai một dấu hai chấm là chương trình báo lỗi. Vì vậy sách Python hợp con đã gõ phím khá và đọc hiểu tốt, thường từ 10 tuổi.
Tớ học lập trình – Làm quen với Python
Cùng bộ với cuốn Scratch ở trên, tác giả Louie Stowell, Rosie Dickins, dịch giả Mai Thành Trung, Nhã Nam phát hành, NXB Thế Giới, 96 trang. Sách dạy từng bước để làm trò chơi nhỏ và vẽ hình, cuối sách có giải thích thuật ngữ. Bìa Việt ghi "lứa tuổi 6+", nhưng bản gốc tiếng Anh được khuyên cho trẻ từ 9 tuổi; theo kinh nghiệm, con 9–12 tuổi mới dùng được thật.
Em học Python
Bản dịch cuốn "Python for Kids" của Jason R. Briggs, dịch giả Phan Chương, Sputnik phát hành (2021), chia 2 tập: tập 1 lập trình cơ bản, tập 2 làm trò chơi. Sách đi qua biến, điều kiện, vòng lặp, hàm, vẽ bằng rùa (turtle) và làm 2 trò chơi hoàn chỉnh. Bản gốc ghi dành cho trẻ từ 10 tuổi và bố mẹ. Cuốn này dày và sâu hơn, hợp con 11–14 tuổi muốn học nghiêm túc.
Python cơ bản — Bùi Việt Hà
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội (2021), 16 chương, trên 350 bài tập. Sách viết cho học sinh THCS, THPT và sinh viên, không phải sách tranh cho trẻ nhỏ. Hợp con lớp 8 trở lên chuẩn bị cho Tin học 10.
Lập trình Python – Hỗ trợ học sinh THPT giải bài tập Tin học
Tác giả Trần Thông Quế, NXB Thông tin và Truyền thông (2025), viết cho học sinh lớp 10–11 đang học Python ở trường. Đây là sách giải bài tập, dùng khi con đã học Python trên lớp.
Sách tư duy lập trình không cần máy cho trẻ nhỏ
Với con 5–7 tuổi, bố mẹ không cần vội cho con ngồi máy. Bộ Hello Ruby của Linda Liukas (Phần Lan), NXB Kim Đồng xuất bản ở Việt Nam từ cuối năm 2023, gồm:
- Hello Ruby – Cuộc phiêu lưu vào thế giới lập trình: Ruby đi tìm năm viên ngọc bố giấu, học cách chia một câu đố lớn thành nhiều câu đố nhỏ.
- Hello Ruby – Hành trình kì thú bên trong máy tính: Ruby lạc vào bên trong máy tính, con biết máy tính gồm những gì.
Sách không dạy một ngôn ngữ lập trình nào. Nó dạy tư duy qua truyện và các hoạt động làm bằng tay, như sắp xếp các bước đánh răng hay chuẩn bị tiệc trà. Đây là cách tốt để con làm quen ý "máy chỉ làm đúng từng bước mình bảo", trước khi học Scratch.
Giáo trình lập trình có sẵn: sách giáo khoa Tin học
Nhiều bố mẹ tìm "giáo trình lập trình cho trẻ em" mà quên mất giáo trình chuẩn nhất đã nằm trong cặp sách của con. Từ năm học 2026–2027, cả nước dùng chung bộ Kết nối tri thức với cuộc sống (Quyết định 3588/QĐ-BGDĐT ngày 26/12/2025). Trong bộ này:
- Tin học 4: bài 13–16 là Scratch (làm quen môi trường lập trình trực quan, tạo chương trình diễn tả ý tưởng).
- Tin học 5: bài 10–16 là Scratch, có cấu trúc rẽ nhánh, biến và biểu thức.
- Tin học 10: chủ đề 5, từ bài 16 trở đi là Python.
Học theo sách giáo khoa có một lợi thế lớn: con học trước đúng cái sắp gặp ở trường, điểm Tin học lên theo. Sách tham khảo bên ngoài thì hay hơn ở chỗ nhiều dự án vui, nhưng thứ tự bài không trùng với lớp. Cách hợp lý là lấy sách giáo khoa làm xương sống, sách ngoài làm dự án thêm cho con.
Bài Scratch tiểu học theo SGK Tin học 4–5 liệt kê từng bài Scratch con sẽ gặp ở trường.
Học lập trình chỉ bằng sách: điểm yếu bố mẹ nên biết
Nói thật: một đứa trẻ không học được lập trình chỉ bằng đọc sách. Lập trình là kỹ năng làm, giống bơi. Có ba chỗ trẻ hay kẹt:
- Đọc hiểu nhưng không làm được. Con đọc thấy dễ, gập sách lại tự làm thì không biết bắt đầu từ đâu. Chỉ có chạy thử mới lộ ra.
- Sai mà không ai chỉ. Trong sách, chương trình mẫu luôn chạy đúng. Ở máy, con gõ sai một chỗ là kẹt, và sách không biết con sai ở đâu. Trẻ nhỏ kẹt quá hai lần thường bỏ.
- Hình trong sách có thể khác màn hình. Sách in từ vài năm trước có thể chụp giao diện cũ, nút bấm nằm chỗ khác, làm con bối rối.
Vì vậy nên coi sách là tài liệu đọc kèm, còn việc học chính phải diễn ra trên máy, có người hoặc có công cụ chỉ ra chỗ sai.
Cách kết hợp sách với chạy thử trên máy
Một cách làm đơn giản, mỗi buổi 20–30 phút:
- Đọc 1 dự án trong sách (2–4 trang), bố mẹ đọc cùng nếu con còn nhỏ.
- Làm lại y hệt trên máy. Scratch dùng miễn phí ở trang chính thức của Scratch trên máy tính hoặc máy tính bảng (điện thoại chỉ xem được dự án, không sửa được; con dưới 16 tuổi đăng ký cần email bố mẹ). Python cũng miễn phí.
- Đổi một chỗ. Đổi màu, đổi tốc độ, thêm một nhân vật. Bước này mới là lúc con thật sự hiểu.
- Kể lại cho bố mẹ vì sao chương trình chạy như vậy.
Nếu bố mẹ không rành lập trình và sợ không chỉ được chỗ sai, có thể cho con học trên các khóa có máy chấm từng bước. Trên onthi.app có ba khóa, mỗi khóa 2 chặng đầu miễn phí, có giọng cô đọc lời giảng từng màn, chạy ngay trên trình duyệt, không cần cài:
- Tư duy lập trình: bé 7–10 tuổi bấm nút lệnh có hình điều khiển robot, chưa cần gõ chữ; sai thì được chỉ đúng chỗ sai.
- Scratch: 15 chặng bám bài Scratch trong SGK Tin học 4–5, bé tự xếp khối, máy chấm từng màn.
- Python: bé tự gõ code Python thật, máy báo lỗi bằng tiếng Việt chỉ đúng dòng sai; mức cao bám các bài Python của Tin học 10.
Sau 2 chặng miễn phí, mỗi khóa 99.000đ, trả một lần, dùng trọn đời. Sách vẫn giữ được vai trò: đọc thêm dự án, làm thêm trò chơi ngoài khóa.
Bố mẹ hay hỏi
Sách lập trình cho trẻ em nào dễ nhất để bắt đầu?
Con 5–7 tuổi: bộ Hello Ruby của NXB Kim Đồng, đọc như truyện, không cần máy. Con 8–10 tuổi: Tớ học lập trình – Làm quen với lập trình Scratch (Nhã Nam), nhiều tranh, ít chữ, dự án từng bước.
Sách tự học lập trình Scratch của Bùi Việt Hà có hợp với trẻ tiểu học không?
Hợp, nhất là con 9–12 tuổi. Sách đi từ cơ bản tới thiết kế trò chơi hoàn chỉnh, bản in do NXB Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản. Sách nhiều chữ nên con 7–8 tuổi cần bố mẹ đọc cùng.
Tớ học lập trình – Làm quen với Python hợp với trẻ mấy tuổi?
Bìa sách tiếng Việt ghi 6+, nhưng bản gốc tiếng Anh của Usborne được khuyên từ 9 tuổi. Thực tế con cần gõ phím được và đọc hiểu tốt, nên hợp nhất khoảng 9–12 tuổi.
Em học Python và Tớ học lập trình – Làm quen với Python khác nhau thế nào?
Tớ học lập trình mỏng (96 trang), nhiều tranh, hợp người mới hoàn toàn. Em học Python là bản dịch Python for Kids của Jason R. Briggs, chia 2 tập, sâu hơn (hàm, turtle, làm 2 trò chơi), bản gốc ghi cho trẻ từ 10 tuổi.
Có giáo trình lập trình chuẩn cho trẻ em Việt Nam không?
Có: sách giáo khoa Tin học. Bộ Kết nối tri thức (dùng chung cả nước từ 2026–2027) dạy Scratch ở Tin học 4 (bài 13–16) và Tin học 5 (bài 10–16), dạy Python từ bài 16 của Tin học 10.
Có sách tư duy lập trình cho trẻ mà không cần máy tính không?
Có. Bộ Hello Ruby của Linda Liukas (NXB Kim Đồng) dạy tư duy máy tính qua truyện và hoạt động làm bằng tay, không dạy ngôn ngữ cụ thể nào, hợp trẻ 5–8 tuổi.
Chỉ đọc sách thì con có tự học lập trình được không?
Rất khó. Con cần chạy thử từng ví dụ trên máy và được chỉ ra chỗ sai. Hãy dùng sách để đọc dự án, rồi làm lại trên Scratch hoặc Python, hoặc học kèm một khóa có máy chấm như 2 chặng miễn phí của các khóa trên onthi.app.
Robot cho bé 7–10 tuổi, Scratch theo SGK Tin học 4–5, Python đến Tin học 10. Mỗi khóa 2 chặng đầu miễn phí, chạy trên trình duyệt.
Mở ngay →