Đầu tháng Chạp, lớp 4C có thêm bạn mới tên là Hiếu. Nhà Hiếu vừa bị lũ cuốn mất nhiều đồ đạc nên cả nhà chuyển về ở với bà ngoại. Sáng nào trời rét, Hiếu cũng chỉ mặc một chiếc áo mỏng, ngồi co ro ở cuối lớp. Đông ngồi cạnh để ý thấy môi bạn tím tái, tay cầm bút run run. Cậu muốn giúp nhưng sợ bạn ngại, cứ băn khoăn mãi. Tối ấy, Đông kể với mẹ rồi cùng mẹ chọn chiếc áo len xanh còn mới. Hôm sau, cậu bảo Hiếu đó là áo của đội bóng tổ Hai và rủ bạn vào đội. Từ hôm ấy, góc cuối lớp có thêm một nụ cười ấm áp.

Thơ có một chiếc diều hình con bướm do bố làm tặng. Chiều qua, gió to, dây diều đứt, chiếc diều rơi vướng vào hàng rào gai nhà ông Tư. Lúc gỡ ra, cánh diều đã rách một đường dài. Thơ buồn lắm, ôm diều về, chẳng muốn ăn cơm. Sáng hôm sau, Thơ thấy chiếc diều đặt trên bậc cửa. Đường rách đã được dán giấy cẩn thận, bên cạnh còn có một cuộn dây mới. Thơ ngạc nhiên, chạy hỏi khắp nhà. Mẹ chỉ sang nhà bên. Ông Tư đang ngồi tưới cây, mỉm cười hiền hậu. Thơ chạy lại khoanh tay: “Cháu cảm ơn ông ạ!” Ông xoa đầu em, hẹn hôm nào gió đẹp sẽ cùng em ra đồng thả diều.

Tan học, Sơn đạp xe về nhà thì thấy một chiếc ví nâu nằm bên vệ đường. Mở ra, cậu thấy có tiền, giấy tờ và một tờ đơn thuốc ghi tên bà Lương. Sơn nghĩ: “Chắc bà đang lo lắm.” Cậu hỏi đường mấy lần mới tìm được nhà bà ở cuối xóm. Bà Lương đang cuống quýt tìm khắp sân. Nhận lại chiếc ví, bà run run nắm tay Sơn: “Tiền này bà định mua thuốc cho ông. Cháu thật tốt bụng!” Bà muốn biếu Sơn ít tiền, nhưng cậu lễ phép từ chối. Hôm sau, câu chuyện được cô Tổng phụ trách kể trong giờ chào cờ. Sơn đỏ mặt, còn cả trường vỗ tay vang dội.

Năm học mới, bố mua cho An một chiếc đèn học. Bố ngồi xuống cạnh An và hướng dẫn tỉ mỉ. Trước khi dùng, con đặt đèn trên mặt bàn phẳng, chỗ khô ráo, rồi cắm điện. Khi dùng, con bấm nút tròn để bật đèn, xoay cần đèn sao cho ánh sáng chiếu xuống trang sách, không rọi vào mắt. Muốn sáng hơn, con chạm nhẹ vào vòng tròn bên cạnh. Sau khi dùng, con tắt đèn, rút phích cắm, lau sạch bụi bằng khăn khô. Bố dặn thêm: tay ướt thì không được chạm vào ổ điện. An gật đầu, chăm chú nhớ từng điều. Tối ấy, ngồi dưới ánh đèn sáng dịu, An thấy học bài vui hẳn lên.

Tối nào, Huy cũng đòi ông kể chuyện. Hôm nay, ông kể chuyện Thánh Gióng. Ngày xưa, có cậu bé lên ba tuổi mà chưa biết nói, biết cười. Khi giặc Ân kéo đến, nhà vua cho sứ giả đi tìm người tài giỏi. Nghe tiếng loa, cậu bé bỗng cất tiếng xin đi đánh giặc. Từ đó, Gióng lớn nhanh như thổi. Bà con cả làng góp gạo nuôi cậu. Vua cho rèn ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt. Gióng vươn vai thành tráng sĩ, nhảy lên lưng ngựa xông ra trận. Roi sắt gãy, Gióng nhổ những cụm tre bên đường quật vào giặc. Thắng giặc, Gióng cưỡi ngựa bay về trời. Huy nghe say sưa, mắt sáng long lanh.

Sáng Chủ nhật, chi đội lớp Bốn của Lan đến thăm nghĩa trang liệt sĩ của xã. Trên con đường nhỏ, các bạn đi thành hàng, ai cũng mặc áo trắng, quàng khăn đỏ. Đến nơi, cô Tổng phụ trách kể về những chú bộ đội đã ngã xuống để quê hương được bình yên. Cả đội lặng im lắng nghe. Sau đó, các bạn chia nhau nhổ cỏ, quét lá, lau sạch từng tấm bia. Lan cẩn thận đặt một bông cúc vàng lên mộ một chú liệt sĩ mới mười chín tuổi. Em thầm hứa sẽ chăm học để xứng đáng với các chú. Lúc ra về, nắng đã lên cao, những hàng cây xanh mát rì rào trong gió.

Đầu làng em có một cái giếng cổ. Thành giếng xây bằng đá ong, rêu phủ xanh rì. Bà kể, ngày xưa làng khan nước, các cụ đã cùng nhau đào giếng suốt mấy tháng ròng. Từ đó, mỗi sớm mai, người làng gánh nước về nấu cơm, pha trà. Trưa hè, cây đa bên giếng toả bóng mát rượi, ông lão nào ngồi nghỉ cũng nhắc đến công ơn những người đào giếng. Bây giờ nhà nào cũng có nước máy, nhưng dân làng vẫn giữ giếng sạch sẽ. Cứ đến rằm tháng Giêng, mọi người lại dọn rêu, sửa thành giếng. Bà bảo: “Uống nước phải nhớ nguồn, cháu ạ.”

Hôm nay là ngày giỗ cụ nội. Từ sớm, con cháu ở khắp nơi đã về đông đủ. Mẹ và các cô làm cỗ, bố cùng các chú lau dọn bàn thờ. Để chuẩn bị mâm quả, chị Hà và Minh ra vườn hái chuối, hái bưởi. Thắp hương xong, ông nội kể chuyện về cụ. Ngày trước, nhờ cụ dẫn đầu cả xóm đắp bờ, khơi mương, ruộng làng mới có nước cấy lúa. Cụ hiền như bụt mà làm việc thì nhanh như sóc. Minh nghe mà thấy thương cụ, tự hào về cụ. Em hiểu vì sao mỗi năm, dù bận đến đâu, con cháu cũng về đông đủ. Đó là để nhớ ơn người đi trước.

Ngày xưa, trong khu rừng nọ, Sóc Nâu có hai bạn thân là Thỏ Trắng và Rùa Vàng. Mùa thu năm ấy, Sóc mở tiệc mừng nhà mới trên cành sồi cao nhất. Đến hôm tiệc, Sóc nhanh nhẹn chuyền cành, bày hạt dẻ ra mời. Còn Thỏ và Rùa chỉ đứng dưới gốc cây, ngước nhìn lên mà không sao leo được. Chờ mãi, Rùa buồn bã bò về. Thấy vậy, Sóc giật mình, ngượng đỏ mặt. Để các bạn cùng vui, Sóc vội ôm từng chùm hạt dẻ xuống, trải lá khô làm chiếu ngay dưới gốc sồi. Rồi Sóc chạy theo mời Rùa quay lại. Từ đó, mỗi khi mời bạn, Sóc đều nghĩ xem bạn đến chơi có tiện không.

Đầu làng em có một cây gạo già. Thân cây to đến ba người ôm không xuể, vỏ xù xì, đầy những cái gai nhỏ. Cành gạo vươn dài, chĩa lên trời như những cánh tay khổng lồ. Mùa đông, cây trút hết lá, trông khẳng khiu. Nhưng cứ đến tháng ba, cả cây bừng lên hàng nghìn bông hoa đỏ thắm như những ngọn lửa. Từng đàn chim sáo, chim chào mào bay về ríu rít suốt ngày. Hoa rụng, bọn trẻ chúng em nhặt về xâu thành chuỗi. Bằng chiếc gậy tre dài, anh Tuấn khều những quả gạo khô để lấy bông làm gối. Đi xa, nhớ quê, em lại nhớ cây gạo đỏ rực đầu làng.

Mùng sáu tháng Giêng, làng em mở hội. Từ sáng sớm, cờ ngũ sắc đã bay phấp phới khắp đường làng. Tiếng trống rộn ràng giục giã. Người già mặc áo dài, khăn xếp; các cô gái diện áo tứ thân, nón quai thao. Ở sân đình, trai làng hăng hái thi kéo co, tiếng hò reo vang dậy. Bên bờ ao, các cụ ông ngồi xem đấu cờ người. Bố bảo đó là trò chơi «cờ tướng sống». Em thích nhất trò bịt mắt đập niêu, ai đập trúng là cả làng vỗ tay cười rộn rã. Chiều về, em vẫn còn nghe văng vẳng tiếng trống hội và lòng thấy yêu quê hương biết bao.

Sân trường em có hai hàng phượng vĩ. Các cây phượng do lớp anh chị khoá đầu tiên (những học sinh đầu tiên của trường) trồng từ mấy chục năm trước. Thân cây to, sần sùi, rễ trồi lên mặt đất như những con rắn. Lá phượng xanh mướt, nhỏ li ti như lá me. Mùa hè đến, hoa nở đỏ rực, cả sân trường như bừng sáng. Những chùm hoa như muôn ngàn cánh bướm đậu trên cành. Ve kêu râm ran, phượng đung đưa như vẫy tay chào các bạn nhỏ. Mỗi lần nhặt cánh phượng ép vào trang vở, em lại thấy thương ngôi trường thân yêu.

Đầu mùa hè, Ngân được về quê ngoại đúng dịp vải chín. Vườn vải của ông bà rộng mênh mông. Những cây vải già tán tròn, lá xanh thẫm, quả chín đỏ trĩu cành. Sáng sớm, cả nhà ra vườn hái vải khi trời còn mát. Ông trèo lên cao, bà và các cô đứng dưới đỡ từng chùm. Ngân được ông cho bóc thử một quả. Vỏ vải sần sùi mà cùi bên trong trắng muốt, mọng nước, ngọt lịm. Buổi trưa, mọi người ngồi nghỉ dưới tán cây, cười nói vui vẻ. Ngân nghĩ: ở thành phố ồn ào, náo nhiệt; còn ở quê, mọi thứ thật yên bình. Em mong hè năm sau lại được về.

Giữa cánh đồng ven biển có một khu rừng nhỏ được gọi là vườn chim. Nơi đây có hàng chục loài chim sinh sống như cò trắng, diệc xám, vạc, bói cá. Ngày trước, người ta hay vào rừng bẫy chim, đàn chim thưa dần. Từ khi khu rừng được bảo vệ, không ai săn bắt nữa, chim kéo về ngày một đông. Chiều chiều, từng đàn cò bay về tổ, trắng xoá cả một góc trời. Chúng đậu kín các ngọn cây, kêu ríu rít mà chẳng hề sợ người. Bác Tư, người trông giữ vườn chim, kể: “Mình thương chim thì chim mới ở lại với mình.” Ai đến thăm cũng thấy lòng thanh thản, bình yên.

Hè này, Khoa theo bố mẹ về làng biển thăm bà. Sáng sớm, Khoa ra bãi cát thì thấy vỏ chai nhựa, túi ni lông nằm la liệt. Bà kể, rác do người đi chơi vứt lại và sóng đánh dạt vào bờ. Mỗi năm, nhiều con rùa biển, cá heo nuốt phải túi ni lông mà chết. Nghe vậy, Khoa thấy thương các con vật quá. Chiều hôm ấy, Khoa rủ các bạn trong xóm mang bao tải ra nhặt rác. Người lớn thấy thế cũng ra giúp. Chỉ một buổi, bãi biển đã sạch bong. Bà cười: “Các cháu làm được việc thật kì diệu!” Khoa nghĩ: bảo vệ biển cũng là bảo vệ chính chúng ta.

Đầu tháng Tư, trường em tổ chức “Ngày hội đọc sách”. Sân trường rực rỡ cờ hoa. Mỗi lớp có một gian hàng trưng bày sách: truyện cổ tích, sách khoa học, thơ thiếu nhi. Lớp em trang trí gian hàng bằng những chiếc lá giấy xanh, vàng, đỏ, trên mỗi chiếc lá ghi tên một cuốn sách hay. Các bạn được đổi sách cũ lấy sách mới, nghe kể chuyện, thi vẽ nhân vật em yêu thích. Bạn Hoa (lớp trưởng lớp em) kể chuyện hay đến mức cả sân im phăng phắc. Kết thúc ngày hội, thầy hiệu trưởng trao thưởng cho lớp đọc nhiều sách nhất. Em mang về hai cuốn truyện mới và háo hức đọc ngay.

Cây bàng cuối sân trường đã có từ thời bố em đi học. Mùa xuân, những chồi non nhú lên như ngàn ngọn nến xanh. Mùa hè, tán bàng xoè rộng như chiếc ô khổng lồ che mát cả góc sân. Giờ ra chơi, chúng em ngồi dưới gốc đọc truyện, chơi ô ăn quan. Sang thu, quả bàng chín vàng, thơm thoang thoảng. Mùa đông, lá bàng đỏ rực như những đốm lửa rồi rụng dần. Bác bảo vệ (người chăm cây suốt hai mươi năm) nói: “Cây cũng biết nhớ, biết thương học trò đấy.” Sắp chia tay lớp Bốn, em đứng tựa vào thân bàng, thầm hẹn năm sau lại gặp.