Bác Sáu làm bảo vệ ở trường em đã nhiều năm. Bác người thấp, nước da sạm nắng, mái tóc đã điểm bạc. Sáng nào bác cũng đến từ sớm, mở cổng và quét sạch sân trường. Khi chúng em vào lớp, bác đi một vòng kiểm tra từng ô cửa, từng chiếc quạt. Bác rất khéo tay: chiếc ghế gãy chân, bác sửa lại; chậu hoa bị vỡ, bác thay chậu mới. Có lần trời mưa to, bác cầm ô đứng ở cổng, đưa các em lớp Một ra tận xe của bố mẹ. Bác ít nói nhưng ai cũng quý bác. Cuối năm học, lớp em làm tấm thiệp lớn, ghi lời cảm ơn gửi tặng bác. Bác cầm thiệp, đôi mắt hiền hậu ánh lên niềm vui.

Trên nóc tủ nhà em có một chiếc hộp gỗ nhỏ. Đó là hộp kỉ vật của mẹ. Một hôm, mẹ mở hộp cho em xem. Bên trong có chiếc khăn quàng đỏ đã bạc màu, vài tấm ảnh cũ và cuốn kỉ yếu thời mẹ đi học. Mẹ chỉ vào một tấm ảnh: cô bé tóc tết hai bím đang cười tươi bên chiếc xe đạp. Mẹ bảo đó là mẹ năm mười tuổi, chiếc xe là quà ông ngoại tặng khi mẹ được khen học giỏi. Mẹ đạp xe đi học suốt năm năm; có hôm mưa to, đường trơn, mẹ ngã nhưng vẫn đến lớp đúng giờ. Nghe mẹ kể, em thấy mẹ ngày xưa thật giống em bây giờ.

Đầu ngõ nhà em có gánh xôi của bà Tư. Trời vừa hửng sáng, bà đã đặt gánh xuống, mở lớp lá chuối, khói xôi bốc lên thơm phức. Bà ngoài bảy mươi, lưng hơi còng nhưng đôi tay vẫn nhanh nhẹn. Ai đến mua, bà cũng cười, hỏi han như người nhà. Trẻ con đi học sớm chưa kịp ăn sáng, bà gói cho nắm xôi nhỏ, bảo: “Mai trả bà cũng được.” Bà càng bán lâu, khách quen càng đông. Có hôm bà ốm, cả ngõ ai cũng hỏi thăm. Mấy đứa trẻ rủ nhau mang hoa đến nhà bà. Bà xúc động, nói rằng gánh xôi nhỏ của bà chẳng đáng gì, vậy mà mọi người thương bà nhiều quá.

Hè năm ngoái, em cùng mẹ về quê bằng xe khách. Xe vừa chạy được một đoạn thì trời đổ mưa. Ngồi cạnh em là một bác trung niên, dáng người gầy, đeo cặp kính cận dày. Thấy em lạnh, bác cởi chiếc áo khoác của mình đắp cho em. Bác hỏi em học lớp mấy, rồi kể chuyện về những ngôi trường vùng cao bác từng dạy. Giọng bác ấm, chậm rãi; câu chuyện nào cũng có các bạn nhỏ chăm học, vượt suối, băng rừng đến lớp. Đến bến, bác xuống xe, vẫy tay chào rồi đi vội vào màn mưa. Em chưa kịp hỏi tên bác. Đã một năm trôi qua nhưng em vẫn nhớ nụ cười hiền và chiếc áo khoác ấm áp ấy.

Sáng Chủ nhật, chợ phiên ở thị trấn vùng cao đông vui như hội. Từ sớm, người các bản đã gùi hàng xuống chợ. Chợ có đủ thứ sản vật của núi rừng: mật ong vàng sóng sánh, nấm hương thơm lừng, những bó măng tươi còn đẫm sương. Chợ còn có những tấm thổ cẩm rực rỡ do các bà, các mẹ tự tay dệt. Mỗi tấm thổ cẩm là cả một vườn hoa với đủ sắc đỏ, vàng, xanh, tím. Các cô gái mặc váy xoè, đi từng tốp, tiếng cười trong như suối. Các ông ngồi bên bếp lửa, hỏi han chuyện mùa màng. Chợ phiên không chỉ để mua bán mà còn là nơi mọi người gặp gỡ, chuyện trò sau một tuần làm nương vất vả.

Đêm rằm, khu phố cổ ven sông lung linh trong ánh đèn lồng. Những ngôi nhà mái ngói rêu phong nằm san sát, cửa gỗ đã lên nước bóng. Ngoài ra, nhà nào cũng treo một chiếc đèn lồng đỏ trước hiên. Trên sông, người ta thả những ngọn đèn hoa đăng nhỏ. Vì thế, mặt nước như có hàng trăm ngôi sao trôi lấp lánh. Em cùng bố thả một ngọn đèn và thầm ước một điều. Tiếp đó, hai bố con ghé tiệm bánh cổ truyền của bà cụ đầu phố. Bà bảo tiệm đã có từ thời ông cố của bà. Cuối cùng, hai bố con đứng trên cây cầu gỗ, ngắm phố cổ yên bình. Em thầm mong nét đẹp ấy được giữ gìn mãi.

Làng gốm nằm bên một khúc sông hiền hoà. Ở đây, nhà nào cũng có lò nung, sân nào cũng phơi đầy chum, vại, bình, lọ. Ông Đức là người làm gốm lâu năm nhất làng. Ông ngồi bên bàn xoay, đôi bàn tay thoăn thoắt vuốt khối đất sét. Chỉ một lát, khối đất mềm đã thành chiếc bình thon thả. Người thợ già ấy bảo, muốn có sản phẩm đẹp phải chọn đất kĩ, nhào đất thật nhuyễn. Những chiếc bình được nung trong lò suốt mấy ngày đêm. Khi ra lò, chúng có màu nâu bóng, gõ vào kêu boong boong. Khách phương xa đến làng, ai cũng mua vài món về làm quà. Họ bảo gốm làng này mộc mạc mà đằm thắm.

Tháng Ba, cao nguyên khoác lên mình tấm áo trắng tinh của hoa cà phê. Hoa nở chi chít dọc cành, trắng như mây, thơm ngào ngạt. Ong bướm kéo nhau về, rủ nhau hát suốt ngày. Ông mặt trời cũng dậy sớm hơn để ngắm vườn hoa. Không chỉ có hoa cà phê, những cây muồng hoa vàng cũng đua nhau khoe sắc bên đường. Vì vậy, cả cao nguyên rực rỡ như một bức tranh. Người dân bắt đầu tưới nước cho vườn. Họ mong cây đậu nhiều quả, mùa thu hoạch bội thu. Bọn trẻ thì chạy nhảy trong vườn, hít hà hương hoa. Với em, đó là mùa đẹp nhất trong năm.

Ông em năm nay đã ngoài tám mươi tuổi. Ông có một khu vườn nhỏ sau nhà. Khu vườn ấy là niềm vui lớn nhất của ông. Sáng nào ông cũng dậy sớm, tưới cây, nhặt cỏ. Cây bưởi ông trồng từ ngày bố em còn bé, nay đã cao quá mái nhà. Mùa hoa, hương bưởi thơm khắp xóm; mùa quả, ông chia cho mỗi nhà hàng xóm vài trái. Ông bảo: “Trồng cây là để cho con cháu.” Hè này, ông dạy em cách chiết cành. Ông cẩn thận chỉ từng bước, còn em chăm chú làm theo. Tuy tay ông đã run nhưng mắt ông vẫn sáng, giọng nói vẫn sang sảng. Em mong ông sống thật lâu bên con cháu.

Sáng hai mươi bảy tháng Bảy, lớp em đến thăm nghĩa trang liệt sĩ của xã. Cô giáo dặn chúng em đi nhẹ, nói khẽ. Những hàng bia trắng thẳng tắp nằm dưới bóng cây xanh. Chúng em chia nhau quét lá, lau bia và cắm hoa. Bác Hùng, người trông nghĩa trang, kể cho chúng em nghe về các chú bộ đội. Họ ra đi khi còn rất trẻ, có người chỉ hơn anh trai em vài tuổi. Bác nói: “Các cháu học thật giỏi là đã đền đáp công ơn của các chú rồi.” Nghe bác kể, em thấy lòng rưng rưng. Trước khi về, cả lớp đứng nghiêm, thắp hương và mặc niệm. Em thầm hứa sẽ chăm ngoan để xứng đáng với những người đã hi sinh vì quê hương.

Giữa làng em có một ngôi đình cổ. Đình nằm bên gốc đa to, mái cong vút như cánh chim. Ông nội kể, ngày xưa dân làng góp từng viên gạch, từng cây gỗ để dựng đình. Khi giặc đến, đình là nơi các chú du kích họp bàn đánh giặc giữ làng. Nhiều người đã ngã xuống để mảnh đất này được bình yên. Ngày nay, đình là nơi làng tổ chức lễ hội đầu xuân. Hội làng có thi nấu cơm, kéo co, đánh vật. Bọn trẻ chúng em thích nhất là xem đánh vật, ai cũng hò reo cổ vũ. Mỗi lần đi qua cổng đình, em lại nhớ lời ông dặn: phải biết ơn người đi trước, giữ gìn những gì cha ông để lại.

Lần đầu theo bố đi thăm khu di tích trong rừng, em rất háo hức. Con đường mòn dẫn vào sâu giữa những tán cây xanh rì. Cuối đường là một căn nhà sàn nhỏ, đơn sơ. Nhà làm bằng gỗ, mái lợp lá cọ, cầu thang chỉ có mấy bậc. Trong nhà có chiếc bàn gỗ mộc, mấy chiếc ghế mây và một giá sách. Bố kể, nơi đây từng là chỗ làm việc của các cán bộ trong những năm kháng chiến. Cuộc sống rất thiếu thốn nhưng mọi người vẫn lạc quan, làm việc ngày đêm. Bên nhà có con suối nhỏ, nước trong vắt. Em đứng lặng hồi lâu. Căn nhà giản dị mà khiến em thấy thật xúc động và tự hào.

Trước sân trường em có một cây đa lớn. Các thầy cô kể rằng cây đa được trồng nhân dịp Tết trồng cây do Bác Hồ phát động. Hơn năm mươi năm qua, cây đã cao lớn, tán xoè rộng như chiếc ô khổng lồ. Rễ cây buông xuống, bám chặt vào đất. Mùa hè, lá đa xanh thẫm, che mát cả một góc sân. Giờ ra chơi, chúng em ngồi dưới gốc đa đọc truyện, nhảy dây. Mỗi năm vào ngày khai giảng, cả trường lại chụp ảnh lưu niệm bên cây đa. Nhìn cây, em nhớ lời Người dạy: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”. Chúng em thay nhau tưới nước, nhặt rác quanh gốc để cây luôn xanh tốt.

Cô Mai dạy tiếng Anh ở trường em. Cô có mái tóc ngắn, đôi mắt sáng và giọng nói rất trong. Cô thường kể cho chúng em nghe về các nước trên thế giới. Một hôm, cô mang đến lớp những tấm bưu thiếp mà các bạn học sinh nước ngoài gửi tặng. Có tấm in hình tháp Ép-phen ở Pa-ri, có tấm in cảnh tuyết phủ ở Mát-xcơ-va. Cô bảo, dù ở đâu, trẻ em cũng mong được sống trong hoà bình, được đến trường, được vui chơi. Rồi cô hướng dẫn cả lớp viết thư làm quen với các bạn ấy. Chúng em say sưa vẽ tranh, viết lời chào. Nhờ cô, chúng em thấy thế giới thật gần gũi. Em rất yêu quý cô.

Sáng Chủ nhật, câu lạc bộ “Biển xanh” của phường tổ chức ngày hội làm sạch bãi biển. Có đủ mọi người tham gia: các cô chú, các anh chị sinh viên, cả học sinh tiểu học như em. Mỗi người được phát găng tay, túi đựng rác và một chiếc kẹp. Chúng em chia nhau nhặt vỏ chai, túi ni-lông, ống hút. Chị Thu – trưởng nhóm của em – bảo rằng một chiếc túi ni-lông phải hàng trăm năm mới phân huỷ hết. Nghe vậy, em giật mình. Ai nấy đều hăng hái, mồ hôi ướt áo mà vẫn vui. Đến trưa, bãi cát đã sạch tinh, sóng vỗ rì rào như cảm ơn mọi người. Em mong mọi người đi biển sẽ không vứt rác bừa bãi nữa.

Chiều thứ Bảy, em cùng mẹ đi xem triển lãm tranh thiếu nhi. Trước cửa, mọi người đã xếp thành một hàng dài. Bỗng một chú thanh niên đi thẳng lên phía đầu hàng, chen vào trước mọi người. Một bà cụ đứng gần đó nhẹ nhàng nhắc: “Cháu ơi, xếp hàng cho trật tự nhé!”. Chú ngượng ngùng xin lỗi rồi quay về cuối hàng. Thấy vậy, mọi người đều mỉm cười. Mẹ bảo em, xếp hàng là cách tôn trọng người khác. Nếu ai cũng chen lấn thì sẽ rất lộn xộn, có khi còn xô ngã người già, trẻ nhỏ. Hôm ấy, triển lãm rất đông nhưng không hề ồn ào. Em đã học được một bài học nhỏ mà ý nghĩa.

Ngày cuối cùng của năm học lớp Năm đã đến. Sân trường đông vui hơn mọi ngày. Hàng phượng vĩ nở đỏ rực, tiếng ve kêu râm ran. Lớp em tổ chức buổi liên hoan chia tay. Bạn Minh – lớp trưởng – đọc lời cảm ơn thầy cô. Các bạn nữ tặng cô chủ nhiệm một bó hoa. Cô cười mà mắt rưng rưng. Cô dặn chúng em lên lớp Sáu phải chăm học, sống tốt. Chúng em viết lưu bút cho nhau, hẹn ngày gặp lại. Mấy bạn ít nói nhất lớp cũng ôm nhau thật chặt. Năm năm tiểu học đã trôi qua thật nhanh. Em sẽ nhớ mãi mái trường, thầy cô và bạn bè thân yêu.