Hướng dẫn con làm game Scratch đầu tiên (đuổi bắt, có điểm số)

Chuẩn bị: mở Scratch và hiểu 3 vùng màn hình

Vào scratch.mit.edu trên trình duyệt máy tính (làm game thì máy tính tiện hơn điện thoại), bấm “Tạo” (Create) — không cần tài khoản, nhưng muốn lưu lại thì đăng ký miễn phí. Nếu web hiện tiếng Anh, bấm biểu tượng quả địa cầu góc trên để chọn Tiếng Việt.

Màn hình có 3 vùng: BÊN TRÁI là kho khối lệnh xếp theo màu (Chuyển động xanh dương, Hiển thị tím, Sự kiện vàng…); Ở GIỮA là vùng ghép code — kéo khối từ kho thả vào đây; BÊN PHẢI là sân khấu, nơi nhân vật chạy khi bấm lá cờ xanh.

Bước 1–2: thêm nhân vật và cho mèo đuổi theo chuột máy tính

• ✓Bước 1 — Nhân vật: sẵn có chú mèo Scratch rồi. Bấm nút mặt mèo góc dưới phải sân khấu để thêm nhân vật thứ hai — tìm con chuột (Mouse) hoặc con vật nào con thích làm “mồi”.
• ✓Bước 2 — Cho mèo chạy theo con trỏ chuột: bấm chọn nhân vật MÈO trước (khung nhân vật đang chọn có viền xanh — chọn nhầm nhân vật là lỗi số 1 của trẻ). Kéo khối vàng “khi bấm vào lá cờ” vào vùng giữa, nối bên dưới khối cam “liên tục” (forever), rồi đặt VÀO TRONG bụng khối liên tục hai khối xanh: “hướng về phía con trỏ chuột” và “di chuyển 5 bước”.
• ✓Bấm lá cờ xanh thử: mèo phải bám theo con trỏ chuột của con khắp sân khấu. Muốn mèo chậm lại cho dễ chơi thì giảm số 5 xuống 3.

Bước 3–4: chuột chạy trốn và “nếu chạm thì…”

• ✓Bước 3 — Cho chuột chạy trốn: bấm chọn nhân vật CHUỘT, ghép: “khi bấm vào lá cờ” → “liên tục” → trong bụng đặt “di chuyển 4 bước” và “nếu chạm cạnh, bật lại”. Chuột sẽ tự chạy qua lại. Muốn chuột khó bắt hơn: thêm khối “rẽ 15 độ” với con số ngẫu nhiên.
• ✓Bước 4 — Nếu mèo chạm chuột thì…: quay lại nhân vật MÈO, trong bụng khối “liên tục” thêm khối cam “nếu … thì”, nhét vào chỗ trống điều kiện màu xanh nhạt “đang chạm chuột?” (chọn tên nhân vật chuột trong danh sách). Trong bụng “nếu…thì” tạm đặt khối tím “nói Bắt được! trong 1 giây” để thử.
• ✓Bấm cờ xanh: điều khiển mèo đuổi kịp chuột, mèo phải nói “Bắt được!”. Đây chính là khối ĐIỀU KIỆN — trái tim của mọi game.

Bước 5–6: biến điểm số, âm thanh, và thắng ở 10 điểm

• ✓Bước 5 — Điểm số: vào mục Các biến số (màu cam đậm), bấm “Tạo một biến” đặt tên “điểm”. Ở đầu chương trình của mèo (ngay dưới khối lá cờ) đặt “đặt điểm thành 0”. Trong bụng “nếu chạm chuột thì” thay khối nói bằng: “thay đổi điểm một lượng 1” + khối hồng “phát âm thanh pop” + “đợi 1 giây” (để không cộng dồn cả chục điểm trong một lần chạm).
• ✓Bước 6 — Thắng ở 10 điểm: thêm tiếp một khối “nếu … thì” với điều kiện toán tử “điểm = 10”: trong bụng đặt “nói Con thắng rồi! trong 2 giây” và khối đỏ “dừng tất cả”. Ô điểm số hiện ngay trên sân khấu — con nhìn thấy thành quả của BIẾN bằng mắt.
• ✓Xong! Con có game hoàn chỉnh: đuổi bắt, cộng điểm, kêu “pop”, thắng ở 10 điểm. Nhớ bấm Lưu (nếu có tài khoản) và cho con khoe cả nhà chơi thử.

3 lỗi trẻ hay mắc nhất (và cách gỡ)

• ✓Ghép code nhầm nhân vật: code đuổi bắt nằm ở… con chuột nên mèo đứng im. Cách gỡ: dạy con thói quen NHÌN nhân vật đang chọn (viền xanh) trước khi kéo khối — mỗi nhân vật có vùng code riêng.
• ✓Quên khối “liên tục”: mèo chỉ nhích một bước rồi đứng im, vì lệnh chạy đúng một lần. Cách gỡ: hỏi con “lệnh này cần làm MỘT lần hay làm MÃI?” — việc làm mãi phải nằm trong bụng khối liên tục.
• ✓Quên “đặt điểm thành 0” ở đầu game: chơi lần hai, điểm tiếp tục từ 10 nên vừa bấm cờ đã thắng. Cách gỡ: giải thích cho con “biến là cái hộp nhớ — đầu game phải đổ hộp về 0”. Đây là bài học thật về BIẾN mà mọi lập trình viên đều từng vấp.

Nâng cấp game — và bước tiếp theo cho con

Game chạy rồi, hãy đố con nâng cấp — mỗi ý là một bài học mới: thêm đồng hồ đếm ngược 30 giây (biến thứ hai); cho chuột chạy nhanh dần theo điểm (biến điều khiển tốc độ); thêm nhân vật thứ ba là “chướng ngại vật” chạm phải thì TRỪ điểm; đổi phông nền khi thắng; hay thay mèo–chuột bằng cá mập–cá con tùy trí tưởng tượng của con. Con tự nghĩ được cách nâng cấp là dấu hiệu con bắt đầu hiểu thật.

Nếu con làm theo được bài này nhưng ba mẹ nhận ra con chưa giải thích được VÌ SAO từng khối nằm ở đó — đó là lúc một lộ trình bài bản giúp được nhiều nhất. Khóa Scratch cho trẻ của Ôn Thi (trang /scratch) dạy đúng các khái niệm trong game này theo thứ tự chuẩn: tọa độ → vòng lặp → sự kiện → điều kiện → biến → rồi mới đến chặng GAME đuổi bắt — mỗi màn con đoán trước, máy chấm từng màn, hiểu thật mới qua. Ba mẹ cho con học thử miễn phí 2 chặng đầu tại /scratch/hoc, không cần thẻ.

Câu hỏi thường gặp